منطقه تخت سليمان در بين عرض جغرافيايي 36 درجه و 30 دقيقه تا 36 درجه و 42 دقيقه 30 ثانيه شمالي و طول 47 درجه 5 دقيقه تا 47 درجه و 21 دقيقه شرقي در شمال شرق شهر تکاب، در قسمت جنوبي استان آذربايجان غربي در ايران قرار گرفته است. ويژگي‌هاي زمين‌شناسي و اقليمي منطقه تخت سليمان شرايط مناسبي را براي پيدايش اشکال کارست فراهم ساخته است. تراورتن از سنگهاي عمده کربناته منطقه است که از سنگهاي آهکي و دولوميتي دوره کرتاسه تشکيل شده است. چشمه‌هايي که در قسمت‌هاي مختلف منطقه وجود دارند به وسيله انحلال سنگهاي کربناته، سنگهاي تراورتن را به وجود آورده‌اند. فعاليت‌هاي تکتونيکي در زمان‌هاي مختلف زمين‌شناسي بيش از 85 گسل را در اين منطقه به وجود آورده‌اند. اين گسل‌ها همراه با شکاف‌ها و درزه‌ها عامل مهمي براي پيدايش اشکال کارست به خصوص کارنها در منطقه مي‌باشند. شرايط اقليمي مانند بارش و رطوبت نسبي نيز در پيدايش کارنها مهم مي‌باشند. انحلال اوليه و سطحي سنگهاي تراورتن اين کارنها را به وجود آورده است. عوامل دروني و بيروني موجب پيدايش کارنهاي متنوعي شده‌اند که در اين رابطه بارش عامل بيروني و ويژگي سنگها عامل دروني محسوب مي‌شوند.

از لحاظ مورفولوژي کارنهاي منطقه به انواع مختلفي دسته‌بندي مي‌شوند:

1.    اشکال دايره‌اي کارنها مانند: کارنهاي باراني يا چاله‌هاي باراني، پن‌ها، و کارنهاي پله‌اي.

2.    اشکال خطي کارنها مانند: کارنهاي موازي، آبروهاي انحلالي، شکاف‌هاي آهکي يا گريک‌ها.

3.    کارنهاي پلي‌ژنتيک.

چاله‌هاي باراني به وسيله قطرات باران در روي سنگهاي برهنه ايجاد شده‌اند. در منطقه تخت سليمان اين اشکال ريز بر روي دامنه‌هاي ملايم بيشتر از دامنه‌هاي پر شيب شکل گرفته و به صورت بي‌نظم و فرسايش يافته‌اي به هم پيوسته‌اند. نمونه‌هايي از اين اشکال در اطراف دولين چال تپه مشاهده مي‌شوند. پن‌ها هم شبيه چاله‌هاي باراني اما بزرگتر از آنها مي‌باشند. اين نوع کارنها در اطراف درياچه تخت سليمان به چشم مي‌خورند. کارنهاي پله­اي بيشتر در قسمت شمالي برجک دريا به وجود آمده­اند اين نوع  کارنها داراي ديواره‌هاي انتهايي قوسي شکل و کف مسطح مي‌باشند که به سمت پايين دامنه‌هاي خود گسترده شده‌اند. جريان‌هاي آبي در دامنه‌هاي پرشيب شيارهايي را به نام کارنهاي باراني ايجاد کرده‌اند. از تمرکز جريان‌هاي آبي شکاف‌هاي آهکي يا گريک به وجود آمده است. به طور کلي در منطقه نيمه خشک تخت سليمان اشکال کارستي کمتر در معرض تغييرات و فرسودگي شديد قرار مي‌گيرند.

کارنها نقش مهمي در برنامه­ريزي محيطي دارند. کارنها به وسيله ايجاد شيارها و چاله‌ها، شرايط مساعدي را براي کاهش مقاومت سنگهاي تراورتن در برابر عوامل مورفوژنز فراهم ساخته که در نهايت موجب تخريب و فرسايش آنها مي‌شوند. کارنها جريان‌هاي آبي را کنترل نموده و با تمرکز و نفوذ آنها، در چرخه هيدرولوژي و تغذيه سفره آبهاي زيرزميني تأثير مي‌گذارند. اين فرآيندها منابع آب کارستي را فراهم مي‌سازند. توليد و جابجايي خاک و پيدايش واريزه‌هاي بلوکي از ديگر نتايج گسترش کارنها مي‌باشد که روي مورفولوژي منطقه و فعاليت‌هاي انساني تأثير گذاشته­اند. در مجموع کارنها داراي چشم‌اندازهاي طبيعي جذابي هستند که گروه‌هاي هنري و جهانگردي را به خود جلب مي‌کنند.

منابع

منبع خبر ـ روزنامه اطلاعات

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

روزنامه اطلاعات

روزنامه جوان

روزنامه مردم نو

روزنامه  ابتکار 

روزنامه مردم سالاری

در جنوب روستاى برنجه و در كنار رودخانه، در راستاى شمالى ـ جنوبى، دهانه هاى چند چشمه آهك ساز خشك شده را مى توان ديد كه مشهورترين آنها زندان برنجه يا «درياى برنجه» نام دارد. دهانه اين چشمه بزرگ به شكل بيضى است. قطر بزرگ اين بيضى ۱۰۰ متر و قطر كوچك آن ۵۰ متر است و ژرفايش نيز به حدود ۷۰ متر مى رسد. در كف اين سازه بزرگ طبيعى درياچه اى آكنده از آب سرد و گاز كربنيك است. اين چشمه ديوارهاى بلند و پر شيب دارد كه از لايه هاى نازك تراورتن نوارى پديد آمده است. پايين رفتن از اين ديواره هاى بلند بدون ريسمان و ديگر تجهيزات لازم غيرممكن است بويژه آنكه كارشناسان احتمال مى دهند وجود آب هاى گاز كربنيك دار در ته دهانه چشمه موجب خردگى بيشتر ديواره شده و بر قطر آن افزوده است.
گفته مى شود كه خان هاى محلى براى تنبيه روستاييان و مخالفان خود، به پايشان سنگ مى بستند و آنها را به درون اين چشمه ژرف مى انداختند و علت نامگذارى زندان برنجه همين بوده است.

زندان نبي كندي:

در مسير راه تكاب سليمان و كيلومتر 25 فيمابين روستاهاي نبي كندي و قزقيان سنگ بستر درياچه جالب توجهي مثل درياچه زندان برنجك ( برنجه ) وجود دارد كه اطراف آن را سنگهاي تراورتن با چندين لايه پوشانده است .بنا به روايت افراد كهنسال زماني ارتفاع آب بيشتر بوده ولي فعلا" پايين رفته و با اين وجود باز عمق آن نا معلوم و خيلي خطرناك و مخوف بوده و براي شنا كردن و آب تني نامناسب است . بعلت عدم وجود نهر آب در آن نزديكي قرائن نشان مي دهد كه آب موجود درياچه از عمق بسيار و با جوشيدن از اعماق زمين تامين گردد . رنگ آب نيلگون بوده و در آن مرغابي و اردك  وحشي فراوان وجود دارد و از قدمت و تاريخ شكل گيري آن به علت عدم وجود تحقيقات زمين شناسي اطلاعاتي در دست نيست ولي به نوبه خود يكي از شگفتي هاي طبيعت و مناظر ديدني مي باشد .

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

مورخين آنرا پايتخت آذربايجان در زمان پارتيها دانسته و معتقد بودند که آتشکده آذرگشسب هم در آنجا بوده است . پايتخت آذربايجان را در زمان پارتيها يعني زمان لشکرکشي آن تونيوس سردار رومي به اين صفحه ، مورخين رومي پَرَسْپه مي نامند. محل آنرا در تخت سليمان کنوني يعني در بيست وپنج فرسنگي درياچه اروميه از طرف جنوب شرقي بايد جستجو کرد. (راولين سن ، ششمين دولت بزرگ مشرق ص 201 از ايران باستان ج 3 ص 2624). و رجوع به همان کتاب ج 1 صص 178 - 179 و ج 3 ص 2354 و 2373 و 2374 شود.
آقاي دکتر معين آرد: کريستنسن در تاريخ ايران در زمان ساسانيان آورده : جکسن گويد اين آتشکده [ آتشکده آذرگشسب ] در جايي برپا بود که اکنون خرابه هاي تخت سليمان معروف هست و فاصله آن از اروميه و همدان يکي است . اين اشتباه نخست از راولنسن سرزده ، چه او خرابه تخت سليمان را در آذربايجان (که در شمال آن محلي است که اکنون به گنج آباد موسوم است ) شهر قديم شيز تصور کرده . پس از وي يوستي پيروي او کرد و جکسن عقيده او را تاييد و تقويت نمود، ولي استاد مارکوارت در اين باب به آقاي پورداود نوشته اند: گنجشک يا الشيز، اقامتگاه تابستاني خسرو پرويز، امّا اقامتگاه زمستاني شهرياران سابق، «اترپات » بود. اقامتگاه تابستاني اين شهرياران اخير موسوم بوده به فراذه اسپ يعني اسب خيز، که در کوهي واقع بوده و امروزه اين محل تخت سليمان ناميده ميشود برخلاف گنجشک يا الشيز، بنابر آنچه در سياحت نامه ها مندرج است بايد در نواحي درياچه اروميه ، سر راه مراغه و تبريز، در نزديک ليلان باشد. نظر به تعريف مفصلي که معربن المهلهل کرده در نزديک آن معدن ها و چشمه هاي نفتي بوده که آتشکده آذرگشسب بواسطه آن روشن بوده است ... (مزديسنا و تاثير آن در ادبيات پارسي ص 202). و رجوع به آذرگشسب و شيز و صاين قلعه شود.

به مساحت 74 کيلومتر مربع چهارمين اثر تاريخي است كه سكوت 24 ساله ايران در عرصه بين المللي را شكست و در سال 1382 در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت رسيد و بار ديگر كارشناسان يونسكو را بر آن داشت تا اثر ارزشمند ديگري از ايران را مورد بررسي قرار دهند

ادامه 

تخت سلیمان

شيز در عهد باستان
مطالعات انجام شده در اين منطقه نشان مي دهد كه اين شهر از هزاره اول قبل از ميلاد محل استقرار بوده اين شهر به زبان پهلوي (گنزك يا گنجه ) ناميده مي شد روميان آن را (گزكا) و اعراب به نام شيز مي شناسند. از شواهد و نشانه هاي برجامانده مشخص گرديده كه قبل از آمدن گروههاي هند و اروپايي در فلات ايران اقوامي بومي زيادي از جمله (كاسي ها – لولوبي ها – گوتي ها – آكدي ها – مانايي ها و ... ) در مناطق مختلف ايران با توجه به فرهنگ و سنن خود زندگي مي كردند كه هركدام از اقوام بنا به مقتضيات منطقه خود داراي فرهنگ و تمدن خاص بودند از جمله اين اقوام مانايايي ها بودند كه در مناطق جنوب درياچه اروميه و كردستان امروزي ساكن بودند از منابع ناچيز موجود مي توان نتيجه گيري كرد كه اولين سنگ بناي شهر شيز توسط اين اقوام پايه ريزي گرديده با توجه به گورها و قبرهاي پيدا شده در اين منطقه كه اكثراً فاقد اشياء قيمتي و گرانبها بوده مي توان حدس زد كه دهكده فقيري بوده و اهالي به غير از چندين نفري كه وضعيت ناممناسبي داشته اند در فشار و سختي بوده هر چند استفاده مكرر از گورها نشان مي دهد كه اين شهر مدتي طولاني مسكوني بوده و زندگي در آن ادامه داشته . از بعضي گورها پيدا شده در كنار اجساد سنگهاي زينتي و گوشواره و البته برنزي يافت شده اين گورها بيشتر در كف خانه ها در كنار ديوارها و در حياط دفن مي شدند.

شيز در دوره ورود آريايي ها به ايران
در اوايل هزاره اول پيش از ميلاد با ورود اقوام هند و اروپايي به ايران و استقرار آنها در مناطق مختلف از جمله غرب ايران تحولاتي عظيم در فلات ايران و زندگي اقوام بومي بوجود آمد اقوام آريايي كه به سه گروه مادها – پارسها- پارتها تقسيم شده بودند اقوامي كه در غرب ايران ساكن بودند به نام مادها معروف شده اند به طبع همين تغييرات و استقرار ماد ها در غرب در اين شهر نيز تغيراتي حاصل گرديد و بناهاي جديدي در شهر ساخته شد و افراد زيادي نيز ساكن شده اند ولي متاسفانه هيچ گونه اطلاعات و منابعي از وضعيت آن مو قع شهر هم اكنون به غير از اشاره هايي هرودت در دست نمي باشد

شيز در دوره هخامنشيان
در ثلث دوم از هزاره اول پيش از ميلاد اولين امپراتوري تاريخ ايران توسط پارتها با غلبه بر مادها بوجود آمد كوروش رهبر برجسته و كاروان با پيروزي بر ساير اقوام اولين حكومت ايراني به نام هخامنشي را بوجود آورد و مقدمات يكپارچه سازي اقوام مختلف در داخل فلات ايران را ايجاد نمود بعد از مدتي كه توانست حكومت يكپارجه و واحدي را بنيان گذاري كند و به همين منظور فكر حمله و تصرف امپراتوري روم افتاد براي رسيدن به اين هدف تمام تلاشهاي خود را بكار برد
با توجه به نظرات و پيشنهاد مشاورين خود ايجاد يك جاده تداركاتي و نظامي از پارس (پاسارگاد ) مركز حكومت به سمت ليديه كه كرسوس بر آن سلطنت داشت در راس مقدمات حمله قرار گرفت .
اين شاهزاده نظامي در مدت كوتاهي با جديت سربازان و سپاه كوروش با در نظر گرفتن كليه امكانات پشتيباني و تداركاتي ايجاد گرديد شهر شيز به علت واقع شدن در جاده موقعيت خاصي پيدا كرد و بعنوان يكي از مكان هاي حساس و قرارگاه اصلي تعيين گرديد و به همين علت در مدت كوتاهي شهر توسعه و گسترش يافت . ايجاد نبارهاي آذوقه استحكامات نظامي – اماكن تداركاتي و ساير اماكن نظامي شهر را تقريبا به حالت يك شهر نظامي در آورد همين عوامل باعث گرديد شيز توسعه و رشد يابد و جمعيت آن بين 10 تا 20 هزار نفر تخمين زده شده . توسعه شهر تا زمانيكه جنگهاي ايران و روم ادامه داشت پايدار بود . اين شاهراه نظامي كه علت اصلي توسعه شهر بود تا پايان حكومت هخامنشيان و حمله اسكندر مورد استفاده قرار مي گرفت كه با حمله سپاهيان اسكندر و شكست سپاهيان ايران كم كم از اهميت آن كاسته شده و شهر نيز توسط سرداران رومي نابود گرديد.

«شيز در دوره ساسانيان »
با استقرار امپراتوري ساساني در ايران و رواج آئين زرتشي اوج شكوه و آباداني اين شهر آغاز گرديد ساختمان آتشكده آذر گشنب به عنوان نماد اقتدار آئين زرتشت باعث رشد و توسعه دوباره شهر گرديد اين آتشكده كه مختص پادشاهان و سرداران بوده موقعيت جنگچويان را حفظ مي كرده و به عنوان نماد وحدت كشور از احترام بالايي برخوردار بوده بطوريكه بعد از پادشاهاي اشخاصي از خاندان ساساني پياده به اين محل آمده و ضمن زيارت تاج شاهي را بر سر مي گذاشتند آذر گشنب به عنوان مهم ترين معبد زرتشتيان مورد احترام حكومت و مدرم آن دوره بوده آتش جاودان اين آتش كده حدود هفت قرن نماد اقتدار آئين زرشت بوده در عصر سامانيان شهر شامل سه بخش عمده بود 1- تلارها – كاخ ها 2- ساختمان آتشكده 3- خانه هاي مسكوني
شيز در زمان ساسانيان به جهت همين آتشكده تقدس خاصي پيدا كرد و شهر بصورت مجموعه مذهبي درآمد بطوريكه طبقه خاص از روحانيون مذهبي كه در آئيس زرتشت از آنها بعنوان ( موبد ) نام برده مي شود در خانه هاي مسكوني شهر ساكن شده اند به دليل اقتدار وشكوهي كه اين آتشكده داشت مردم منطقه آن را تخت سليمان ناميدند از آن پس در تمام كتابها و آثار باقي مانده نام آتشكده آذر گشنب كمتر ديده شده اين آتشكده در دوره خسرو اول اهميت بالايي بدست آورد در دوره حكومت خسرو پرويز كه مورخان غرب او را خسرو دوم مي نماند در نبردي طولاني كه ميان ساسانيان و دولت روم شرقي اتفاق افتاد خسرو پرويز سوريه و آسياي صغير را تحت فرمان در آورد و «صليب واقعي اورشليم » را به شيز آورد . اين شهر در سال 624 ميلادي در حمله ارتش روم شكست سپاهيان خسرو پرويز مورد غارت و تخريب قرار گرفت و به دستور هركليوس شيز تخريب و صليب واقعي دوباره به اورشليم بازگشت پس از آن واقعه به خصوص اوايل ظهور اسلام شيز اعتبار خود را از دست داد .

شيز در دوره ايلخانان مغول
در زمان حكومت آباقاخان از نوادگان چنگيز مغول اين شهر با انجام تعميرات وسيع و چشمگير و احداث بناهاي جديد مرمت و بازسازي شد و به عنوان پايتخت تابستاني و تفرجگاه تا قرن يكم مورد استفاده قرار گرفت . ايلخانان مغول توجهي خاص به اين شهر و مجموعه بناهاي آن داشته اند و با انجام و احداث بناهاي جديد بر روي شالوده بناهاي ساساني از اين مكان استفاده نموده اند .
بعد از ايلخانان مغمول اين شهر به صورت شهرك كم اهميتي با مشاغل متنووع تا قرن 11 هجري به حياط خود ادامه داد پس از مرگ آباقاخان بناهاي كاخ شكار نيز نابود گرديد و منحصراً بناهاي عام المنفعه همچون بازار – مسجد – حمام – كارگاههاي صنعتي و تعدادي از منازل مسكوني با مصالح كاخ شكار آباقاخان در اطراف دروازه شمالي و قبرستان ساكنان شهر در قسمت بيروني مجموعه شكل گرفته است . كه بيشترين بناهاي باقي مانده نيز مربوط به همين دوره است .
اين شهر باستاني هم اكنون هيچ اثري بجز آتشكده معروف باقي نمانده و بنا به علل مختلف و نامعلومي كليه بناهاي آن از بين رفته كم كم اين آتشكده در طول تاريخ از يادها رفت تا اينكه در سال 1960 توسط يك باستان شناس آلمان بنام رودلف رومن كه مشغول فعاليتهاي باستان شناسي بود كشف شد و دوباره مورد توجه ايران قرار گرفت . نخستين بررسي هاي باستان شناسي پيش از وقوع انقلاب اسلامي از سوي يك هيئت آلماني به سريرفني (دراوستن ) و همسرش (هته فون در اوستن) آغاز شد و پس از كاوشي و شناسايي اين منطقه توسط پرففور تومن و دكتر هوت به مدت 19 سال ادامه داشت .

منابع :
تاريخ ايران – رومن گير شمن
ايران باستان – مارين موله
ايران در زمان ساسانيان – آرتور كويس
شيز ــهادي نيكخواه

كوه زندان  در فاصله سه كيلومتري مجموعه شگفت انگيز تخت سليمان كوه مخروطي شكلي وجود دارد كه به زندان سليمان معروف است . اين كوه از نماي بيروني گوياي چيزي نيست اما صعود از آن ورسيدن به قله كه كمتر از نيم ساعت به طول مي انجامد شما را در برابر يكي از شگفت انگيز ترين پديده هاي طبيعي قرار مي دهد. دهانه آين كوه با قطري حدود 40 متر شبيه دهانه آتشفشان است. اما عمق حدود صد متري آن كه قبل از هر چيزي وحشتي تجربه نشده را به هر بيننده اي تحميل مي كند به شكلي بسيار عجيب وهنماك است. اين كوه توخالي كه مي گويند زماني سياه چال بوده در نوع خود در جهان بي نظير است. گروه باستان شناسان آلماني كه در صدد پايين رفتن از اين سياه چال بوده اند متوجه وجود نوعي گاز مي شوند كه امكان پايين رفتن را به آنان نمدهد. آن ها بره اي را به كمك طناب به پايين مي فرستند. پس از طي حدود 30 متر علايم تنفسي اين بره نشان مي دهد كه ميزان اكسيژن به طرز عجيبي كاهش مي بابد. ارتفاع آن از سطح دريا 2599 متر واز سطح زمين هاي هم جوار 97 تا 107 متر مي باشد. وجود كلاغ هاي نوك قرمز وپرواز آن ها در محدوده مشخصي از عمق اين كوه نيز گواه اين مسله است كه گازهاي سمي در عمق اين سياه چال متصاعد مي شود. اين كوه دقيقآ رو به روي كوه بليقيس قرار دارد اما به دليل رعب خاصي كه از ديدن آن حاصل مي شود مورد توجه بسياري از طبيعت گران صخره نوردان وحتي گردشگران عادي است پرستشگاه زندان سليمان كه دهانه آتشفشان جالب توجهي است بي گمان جايگاه مقدسي بوده است. زيرا در پيرامون دهانه اين كوه مخروطي شكل كه در آن روزگار كهن پر از آب بود خانه يا اتاقهايي براي زائران يا كاهنان ساخته بودند زمين تخت وبلندي كه در يك سو قرار دارد با گفته هرودت سازگار است . چون او مي گويد كه پارسيان براي خدايان تنديس نمي سازند يا پرستشگاهي يا محرابي بر پا نمي كنند . آنان زئوس و ديگر خدايان را بر كوهاي بلند سپاس مي گزارند. اما سفالينه هاي پيدا شده در اينجا پيشتر از سده هشتم پيش از ميلاد است و كاوشگر آنجا بر آن است كه زندان جايگاه مانايي است كه به دست مادها تباه گشته است

از گذشته هاي دورشرايط مناسب دره سزسبزوچشمه هاي هميشه جوشان براي زندگي بسيار مناسب بوده است وخيلي زود مورد سكونت قرار گرفته به طوريكه از هزارههاي دور تخت سليمان به دليل وجود چشمه هميشه جوشانش كه درياچه اي به عمق بيش از 65 متر را تشكيل مي دهد مورد توجه بوده ودر اطراف ان اسكان هايي صورت پذيرفته است اين مجموعه در دوران هخامنشي واشكاني نيز به حيات خود ادامه داد تا در دوره خسرو اول ساساني( انوشيروان) با انتقال آتش مقدس از شيزقديم(تقريبآ ناحيه اي در جنوب اروميه ) به اين منطقه بر اهميت آن افزوده شده.آتشكده آذرگسشب كه آتشكده پادشاهان وسرداران بوده موقعيت جنگجويان را حفظ مي كرده وبه عنوان نماد وحدت كشور از لهميت بالايي برخوردار بوده .اولين صحنه هي كه در روبرو شدن با اين مجموعه بي نظير انسان را متآثر ميكند حصار عظيم دوره ساساني است كه با ظاهري تدافعي به طول 120/1 كيلومتر وعرض حدودآ80/3 متر به شكل يك بيضي تمام مجموعه ودرياچه مقدس را احاطه كرده است.در حالي كه هسته اصلي ديوارها از لاشه سنگ وملات ساروج است پوشش بيروني حصار را سنگهاي بزرگ حجاري شده زينت بخشيده اند. اين حصار 13 متر ارتفاع دارد وسالمترين قسمت باقي مانده از آن در جبهه غربي وجنوب غربي باقي مانده كه بخشي از آن اخيرا به شكل اوليه مرمت گشته است. حصار فوق داراي 38 برج به صورت قوس دار در جبهه بيروني بوده ونيز داراي دو دروازه است.دروازه جنوب شرقي به علت زيبايي حجاري هاي بالاي طاق ونيز اسيب ناچيز از اهميت بيشتري برخوردار است . آتشكده آذرگسشب در ظلع شمالي درياچه قرار گرفته وداراي نمايي چهار طاقي است كه درون ان محراب آتش قرار گرفت ودر راهروهاي مخصوص مراسم عبادي اطرافش را فرا گرفته اند . جايي كه موبدان در حالي كه سرودهاي مقدس اوستا را زمزمه مي كردند در كنار آتشدان دهان خود را با پارچهاي مي بستند تا با نفس خود آن را آلوده نسازند ودستكش به دست چوب هاي از قبل پاك شده را با انبر روي آتش قرار مي دادند.در سمت راست چهار طاقي دومين اتاق مهم آتشكده يعني (يزشن ـ گاه ) قرارگرفته كه در آن آتش را وقتي براي نيايش در معرض ديد نبود شعله ور حفظ مي كردند. در ظلع شمالي غربي ايوان بلند وشكوهمند ساساني معروف به ايوان خسرو كه از آجر قرمز وملات ساروج ساخته شده قرار دارد كه با وجود تنها يك جرزوازاره ديوارهاي باقي مانده هنوز به عنوان شاخص اين مجموعه تلقي مي شود .اين ايوان بلند كه براي اقامت پادشاهان ساساني در زمان اجراي مراشم زيارت آتشكده آذرگسشب بار عام يا...احداث شده است .به احتمال زياد تاريخ ساخت آن مربوط به خسرو اول معرف به انوشيروان مي باشد. از برخي تاريخ نويسان وجغرافي دانان دنياي قديم در مورد شكوه تزينات سقف و ملزومات اشرافي به ويژه تخت جواهر نشان سلطنتي طاقديس اين ايوان شاهي يادداشتهاي باقي مانده كه گوياي توجه خاص شاهان ساساني به رونق وشكوه اين مكان مذهبي ـ سياسي مي باشد .تخت طاقديس كه بر حسب قرار گرفتن خورشيد قابل چرخس وتنظيم بوده جنسي از عاج وچوب ساج وسايباني از نقره .طلا داشته كه طاقي از طلا ولاجوردكه آسمان رابا كواكب به تصوير مي كشيده آن رادر بر مي گرفته . همچنين بايدبه تالار ستون كه كاربرد ان هنوز قطعي نشده وبه منزله يك اتشكده ديگر يا كاخ قلمداد گرديده نيز اشاره كرد. يكي از معابد سناسايي شده در تخت سليمان تالار (اي ـ ) است كه در ظلع شرقي آتشكده آذرگسشب قرار دارد به دليل تشابه سبك معماري احتمالآ مكاني بوده براي ستايش ايزد بانوي آب ( آناهيتا )در اوستا (اردويسورآتاهيته )چشمهآي است كه از كوهي افسانه اي (هوكييويه )مي جوشد اين روايت مي تواند نشانگر اهميت انتخاب اين محل براي استقرار جايگاه مقدس در طي هراران سال وبخصوص در دوران ساساني باشد با اين وجود اين تاسيسات عظيم در سال 624 ميلادي به واسطه حمله ارتش روم وشكست سپاهيان خسرو دوم (پرويز)مورد غارت وتخريب وبيحرمتي واقع واز اعتبار ان كاسته شد وديگر هرگز رونق پيشين را نيافت آتشكده نيز در ابعاد كوچك ترتا قرن چهارم هجري قمري به حياط خود ادامه داد تا اينكه در دوره ايلخانان مغول اباخان با انجام تعميرات وسيع واحداث بناهاي جديد برروي شالوده بناهاي ساساني از اين مكان به عنوان تفرجگاه وشكارگاه خوداستفاده كرد. بعد از ايخانان مغول اين مكان به صورت شهرك كم اهميتي با مشاغل متنوع تا قرن 11 ه.ق به حياط خود ادامه داد واز ان زمان كه هيات آلماني به سرپرستي رودلف ناومان در سال 1960 اولين گمانه ها را در اين محل آغاز گرديد. 

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

 زمین شناسی

ويژگيهای زمين شناسی و اقليمی منطقه تخت سليمان شرايط مناسبی را برای پيدايش اشكال كارست فراهم ساخته است .تراورتن از سنگهای عمده كربناته منطقه است كه از سنگهای اهكی و دولوميتی دوره كرتاسه تشكيل شده است.چشمه هايی كه در قسمت های مختلف منطقه وجود دارند به وسيله انحلال سنگهای كربناته ؤسنگهای تراورتن را به وجود اوردند.

فعاليتهای تكنونيكی در زمان های مختلف زمين شناسی بيش از ۸۵ گسل را در اين منطقه به وجود آوردند.اين گسلها در منطقه همراه با شكاف ها و درزها عامل مهمی برای پيدايش اشكال كارست به خصوص كارنهای در منطقه می باشند.شرايط اقليمی مانند بارش و رطوبت نسبی نيز در پيدايش كارنها مهم می باشند.انحلال اوليه وسطحی سنگهای تراورتن اين كارنها را به وجود آورده استكارنها از تاثير متقابل عوامل درونی و عوامل بيرونی بر سطح سنگهای آهكی ايجاد شده و نقش بيشتر هر كدام از اين عوامل نوع ـ شكل واندازه آنها را تعين می كند. كارنها نوعی از پديده كارستی به حساب می آيند كه در ساختار طبيعی و برنهمه ريزيمحيطی منطقه مؤثر ميباشد.

عوامل و شرايط تشكيل دهنده كارنها

۱ـ عوامل درونی كه عبارتند جنس خاكها ـ جنس سنگها ـ ضخامت سنگهای آهكی ـ د۲ـعوامل بيرونی  آب وهوا ـبارش ارتفاع ناهموريها  موقيت جغرافيايی                       كارنها كه از عمل انحلال در سنگهای آهكی به وجود می ايند شيارها و حفره هايی را در سطح اين سنگها ايجاد كرده و به نوعی مقاومت انها را برابر عوامل مورفولژی كاهش می دهند.كه اين مسله باعث فرسايش ومتلاشی شدن انها شده.           در زمين های آهكی و گچی به دليل به وجود آمدن حفره های و درزها قابليت نفوذ زياد است بنابر اين آبی كه در زمين نفوذ ميكند ممكن است زياد باشد و منابع عظيم كارستی را به وجود آورد

منبع _  فصلنامه تحقيقات جغرافيايی  ش ۷۶   

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

قلعه تخت بليقيس 

 كوه بليقيس در 8 كيلو متري شمال شرقي تخت سليمان با دو قله بلند با ارتفاع 3200متر و3655 متر در ادامه سلسله كوههاي شرق درياچه اروميه واقع گرديده. روي قله جنوبي استحكامات وقلعه معروف تخت بليقيس وبه روايتي (مللكه صبا ) قرار دارد. ساختمان قلعه كاملآ مدور واز سنگ بنا شده . لذا مي توان تصور كرد كه از اين بنا به عنوان برج ديده باني استفاده مي شده . بين دو قله كوه درياچه بسيار زيبايي كه از ذوب شد ن برف كوهها بوجود آمده در بيشتر ماههاي سال قابل مشاهده است هر چند در سالهاي اخير به جهت كمي بارش تابستانها آب درياچه خشك مي شود .

قلعه تخت بليقيس در سال 1959 توسط  فون دراوستن مورد بررسي قرار گرفت وبعد از آن همه ساله توسط هيات باستان شناسي مورد بازديد قرار گرفت.ودر سال 1966 و1969به وسيله (ديتريش هوف ) بررسي ومساحي شد.

مشخصات قلعه تخت بليقيس

حصار استحكامات فضايي حدود 50 در 60 متر كه به صورت پلكاني با ارتفاع زيادي ادامه يافته و در حدود 9 ارك مشخص است . در درون حصار ساختمان تقريبآ مربع شكل وايواني در جلو مي توان ديد . كه محور آن در جهت تخت سليمان قرار گرفته .در جلو بنا يك تراس چند طبقه قرار دارد كه اتاقهاي پناهگاه مانندي با سقف گنبدي مي باشد.

تاريخ بنا

نوع معماري آجرهاي كه در ابعادآجرهاي ساساني هستندهمچنين قطعات سنگ .ماسه زرد رنگ با علائم حجاري ساساني تاريخگذاري بنا را به دوره ساسانيان نزديكتر مي كند

منبع ــ ويرانه هاي تخت سليمان ـ رودلف ناومان 

تكاب افشار ــــ علي محمدي

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Brief Description

The archaeological site of Takht-e Soleyman, in north-western Iran, is situated in a valley set in a volcanic mountain region. The site includes the principal Zoroastrian sanctuary partly rebuilt in the Ilkhanid (Mongol) period (13th century) as well as a temple of the Sasanian period (6th and 7th centuries) dedicated to Anahita. The site has important symbolic significance. The designs of the fire temple, the palace and the general layout have strongly influenced the development of Islamic architecture.

Justification for Inscription

Criterion i:
Takht-e Soleyman is an outstanding ensemble of royal architecture, joining the principal architectural elements created by the Sasanians in a harmonious composition inspired by their natural context.

Criterion ii:
The composition and the architectural elements created by the Sasanians at Takht-e Soleyman have had strong influence not only in the development of religious architecture in the Islamic period, but also in other cultures.

Criterion iii:
The ensemble of Takht-e Soleyman is an exceptional testimony of the continuation of cult related to fire and water over a period of some two and half millennia. The archaeological heritage of the site is further enriched by the Sasanian town, which is still to be excavated.

Criterion iv:
Takht-e Soleyman represents an outstanding example of Zoroastrian sanctuary, integrated with Sasanian palatial architecture within a composition, which can be seen as a prototype.

Criterion vi:
As the principal Zoroastrian sanctuary, Takht-e Soleyman is the foremost site associated with one of the early monotheistic religions of the world. The site has many important symbolic relationships, being also a testimony of the association of the ancient beliefs, much earlier than the Zoroastrianism, as well as in its association with significant biblical figures and legends

 ترجمه متن ار سایت یونسکو

توضيح مختصر

بناي باستاني تخت سليمان بروي تپه اي در منطقه كوههاي آتشفشاني واقع شده است . اين بنا متشكل از معبد اصلي زرتشتيان مي باشد.كه بخشي از آن در دوره ايخانيان (مغول) قرن سيزدهم ساخته شده وداراي كليساي دوره ساسانيان قرن هفتم وششم كه به آناهيتا هديه شده است.اين بنا داراي ويژگي سمبليك مهمي است. طرح معبد آتش ـ مغر ونماي كلي بنا توسعه معماري اسلامي را بسيار تحت تآثير قرار داده است.

تشريح باستانشناسي اين اثر

ويژگي ـ 1

تخت سليمان بناي فوق العاده با معماري سلطنتي بوده ويژگي هاي اصول معماري دوره ساسانيان را با تركيبي منظم با خصوصيات طبيعي پيوند داده است.

ويژگي ـ 2

تركيب اصول معماري دوره ساسانيان در تخت سليمان نه تنها تاثير عميق بروري توسعه معماري مذهبي در دوران اسلم بلكه بروري ساير فرهنگها نيز داشته  اثر باستاني تخت سليمان نمايش فوق العاده و خاص از ارايه فرهنگ آتش وخاك در طول ساليان طولاني است.

ويژگي ـ 3

تخت سليمان نشانگر نمونه اي فوق العاده از معابد زرتشتيان است كه توسط معماري ساسانيان كامل شده و داراي مدل والگوي تركيبي بي نظير است

ويژگي ـ 4

بعنوان معبد اصلي زرتشتيان تخت سليمان اولين بناي باستاني است كه اثري از يكي از مذاهب ابتدايي بشري را در خود جاي داده است . اين بنا نه تنها رابطه مستحكم و سمبليك مذهبي دارد بلكه نمايش دهنده هماهنگي عقايد پيشينيان بسيار قبل از ظهور دين زرتشت ويا ظهور انجيل وساير كتابهاي مذهبي بوده است

مطلب فوق ترجمه پست قبلي كه از سايت يونسكو بخش ثبت آثار فرهنگي وتاريخي در كشورهاي جهان مي باشد انتخاب شده.

هر برگ از تاریخ ایران را ورق بزنی بی شک نشانه های متعددی از تمدن به چشم می خورد که در بسیاری از آن ها جای بای قدرت _هنر_سلطه ودست آخر مقتضیات زمان دیده می شود. سرزمین ایران بسیاری از این نشانه ها را دارد.گاه مایه افتخار وشکوه گاه دلیل تآسف.بیش از همه اما آنها که در تلفیق با طبیعت مجموعه ای را بدیدار کرده اند شگفت انگیز است.شگفتی نه در نشانه های تصویری که در هم ذات بنداری با تاریخی که در زندگی در ان جریان داشته هر بینندهای را به غور می برد.سرزمین ایران ÷هناور ایران نیز از این مجموعه ها کم ندارد.     مطالعات انجام شده در مجموعه تخت سلیمان نشان می دهد این منطقه از هزاره اول قبل از میلاد محل استقرار بوده. اما آتشکده آذرگشسب روی بقایای آثاری از دوره بارت ها احداث شده است این آتشکده بعدها در دوره ساسانی به ویزه در زمان خسرو اول اهمیت بالایی به دست آورد.آتشکده بزرگ تخت سلیمان به زبان پهلوی گنزک یا گنجه نا میده می شده.رومیا ن ان را گز کا واعراب به نام شیز می شناختند.این مکان در سال 624 میلادی در حمله ارتش روم شکست سپا هیان خسرو دوم مورد غارت و تخریب قرار گرفت.پس از ان وبه خصوص در اوایل ظهور اسلم اعتبار خود را از دست داد .اما در زمان ایلخا نان مغول به احداث واحدهای جدید به ویزه تغیر ایوان خسرو توسط ابا قا خان این منطقه بایتخت ییلاقی او شد. سنگ ازدها _کوه میان تهی معروف به زندان سلیمان _تخت بلقیس _ چشمه های آبگرم _ چمن متحرک معماری بناهای آتشکه و دریاچه همیشه جوشان مجموعه ای از شگفتی های آن به حساب می آید                                                                              وسعت این مجموعه حدود 12/5 هکتار است در این منطقه نشانه ها وبقایای استقرار از هزاره اول  قبل از میلاد تا قرن یاز دهم هجری دیده می شود. شکوه وابادانی تخت سلیمان مربوط به دوره ساسانیان است که ساختمان آتشکده آذرگشنسب در آنجا احداث شده . وبه عنوان مهمترین معبد زرتشتیان مورد احترام آن دوره بوده است . به دلیل همین اقتدار وشکوهی که آتشکده داشته مردم منطقه آن را تخت سلیمان نامیده اند . از آن پس در تمام کتاب ها وآثار باقی مانده نام آتشکده آذر گشنسب کمتر دیده شده . این نام هنوز هم بر سر این مجموعه باقی مانده است .      تخت سلیمان وسیع ترین تاسیسات مذهبی و اجتماعی دوره ساساتیان است که تاکنون از زیر خاک بیرون اورده شده .و شامل دو مجموعه تاریخی وطبیعی است .مجموعه تاریخی آن شامل ساختمان آتشکده .تالارها .راهروها . وعمارت پادشاهی است . کاوش های باستان شناسان در محوطه باستانی به کشف بیش از هزار سیصد اثر مهر گلین منجر شده است.این مهرهای گلین حاوی اطلاعات بسیار با ارزشی از نظام اداری. حقوقی . تجاری واقتصادی ساسانیان است.                                                                                                                      بخش طبیعی مجموعه متشکل از یک کوه آهکی است که قله ان چشمه بزرگی با دریاچه به قطر صد متر وجود دارد.چشمه تخت سلیمان هزاران سال پیش شروع به جوشیدن کرد و به تدریج بر اثر لعاب حاصل از آهک موجود در آب آن لبه بیرونی چشمه رسوب بسته وبالا آمده است.این روند در طول این سالها باعث پیدایش حوضچه ای به شکل گلدان شده که عمقی بین 60 تا 130 متر دارد . این دریاچه به عنوان کاسه مقدس زرتشتیان در کنار آتشکده و معبد آناهیتا در حال حاضر یکی از مرموزترین پدیده هایی است که باستان شناسان به دنبال حل رازهای ان هستند.روایت های گونا گونی در تاریخ به چشم می خورد که نشان میدهد در کف این در یاچه گنج بزرگی شامل نذورات روحانیون وپادشاهان دوره اشکانی _ خزانه قیمتیکراسوس پادشاه شکست خورده لیدیه در جنگ با کورش و خزانه پادشاهان سا سانی و ایلخانی محفوظ مانده است .این مجموعه به قدری گرانبهاست که تاکنون گروه های زیادی برای کاوش در دریاچه بسیج شده اند اما عمق زیاد _میزان املای و رسوبات وفشار غیر متعارف آب در اعماق بیش از 50 متری آن به قدری بالا است که هیچ غواصی تا به حال نتوانسته است موفق به پایین رفتن در دریاچه شود . چشمه های مقدس هر ثانیه صد لیتر آب تولید می کند وبا این که دریاچه دو راه خروجی دارد سطح آب آن همیشه ثابت است . هیچ موجود زندهای در ان زندگی نمی کند .

منبع    با اندکی تغیر مجله فارسی شماره دوم اردیبهشت سال هزار سیصد هشتاد پنج  

تاريخ

در اين منطقه علاوه بر بقاياي معماري مربوط به آتشكده آذرگشنسب و تاسيسات معماري دوره ساساني و آثاري از دوران اسلامي بويژه زمان ايلخاني مغول نشانه ها و بقاياي استقرار از هزاره اول ق.م ملاحظه مي شود. اما اوج شكوه و آباداني تخت مربوط به دوره ساساني مي باشد كه ساختمان آتشكده آذرگشنسب در اين مكان احداث و بعنوان مهمترين معبد مورد احترام ايرانيان قبل از اسلام نقش بسيار تعيين كننده اي در حيات سياسي – اجتماعي حكومت ساساني ايفا مي نمايد و آتش جاودان آن بمدت 7 قرن نماد اقتدار آئين زرتشت محسوب مي شد.

مجموعه آثار باستاني تخت سليمان وسيع ترين تاسيسات مذهبي واجتماعي دوره ساساني است كه تاكنون شناسايي و از زير خاك بيرون آورده شده است بقاياي آثار معماري اين محوطه متعلق به يكي از بزرگترين نمادهاي مذهبي، سياسي و فرهنگي اواخر دوره ساساني در قرن 6 م بشمار مي آيد. بطوريكه نقش تخت سليمان براي حكومت ساسانيان همانند تخت جمشيد است براي هخامنشيان . بعد از زوال حكومت ساساني وپذيرش دين اسلام توسط ايرانيان، اين مجموعه عظيم كه در جنگهاي ايران و روم در زمان خسرو پرويز بشدت آسيب ديده بود، ديگر رمق تجديد حيات نيافت، اما تا قرن 4 ﻫ .ق تعداد اندكي از معتقدان آئين زرتشت در اين محل اسكان داشته و آتشكده نيز در مقياس كوچكتري مورد استفاده بوده، در زمان حكومت آباقاخان مغول با انجام تعميرات وسيع و چشمگير و احداث بناهاي جديد، از اين مكان مدتي بعنوان پايتخت تابستاني و تفرجگاه استفاده مي شود، بعدا" نيز محل مذكور توسط عامه مردم بصورت شهركي كم اهميت با مشاغل متنوع تا قرن 11 ﻫ.ق. ادامه حيات ميدهد.

همانطور كه ذكر شده در دوره ساساني بويژه در زمان خسرو انوشيروان ( 579-531 ميلادي ) و خسرو پرويز توجه خاصي به عمران و آباداني اين محوطه معطوف مي گردد، و بعنوان يكي از معابد بسيار با اهميت تلقي مي شود. آتشكده آذر گشنسب در متون قديم داراي اسامي متعددي است از جمله به زبان پهلوي گنزك(GANZAK) يا گنجه ناميده مي شده، روميان آنرا گزكا (GAZKA) و اعراب شيز (SHIZ)مي گفتند. در زمان ايلخانان بدان ستوريق گفته شده، اما كلمه تخت سليمان از اسامي متاخر مجموعه ميبا شد كه عامه مردم بعلت عدم اطلاع ازعملكرداصلي و زمان ساخت آن، با توجه به احاديث و روايت مذهبي در مورد اقتدار حضرت سليمان ، اين امكان را بدان منسوب داشته و بهمين جهت محل ياد شده حالت تقديس پيدا مي كند و مردم خود را موظف به حفاظت و مراقبت از اين محل مي دانستند.

از اوايل قرن 19 م به بعد نيز مستشرفين از تخت بازديد و نهايتا" از سال 1959 ميلادي ( 1337 شمسي ) مجموعه توسط هيات حفاري آلماني با نظارت كارشناسان ايراني به مدت 20 سال مورد كاوش علمي قرار گرفت. بعد از انقلاب اسلامي نيز بلحاظ اهميت بالاي تاريخي – فرهنگي مجموعه و خطراتيكه موجوديت بقاياي معماري آثار را تهديد مي نمود. در سال 1372 اين مكان به عنوان يكي از ده پروژه بزرگ تاريخي – فرهنگي كشور انتخاب وتوسط سازمان ميراث فرهنگي كشور عمليات، ساماندهي، ( حفاظت،مرمت و پژوهش ) بوسيله كارشناسان سازمان بطور جدي در آن آغاز گرديد و تا كنون هم ادامه دارد. با اين اقدام علاوه بر انجام پاره اي اقدامات اضطراري از نظر حفاظت پژوهش، مرمت و معرفي، در حال حاضر محوطه جهت بازديد علاقه مندان و گردشگران داخل و خارجي آماده شده و ساليانه به تعداد قابل توجهي اقشار مختلف مردم داخلي و خارجي از اين مكان بازديد مي نمايند.

مشخصات طبيعي :

از نظر نماي طبيعي دو چهره مشخص را در منطقه تخت سليمان مي توان يافت :

1- منطقه مرتفع شمالي كه شامل كوههاي بلقيس، كوه زندان و كوه قره پولاد مي باشد.

2- منطقه نسبتا" كم ارتفاع جنوبي و شرقي كه وسعت اين منطقه نسبت به منطقه شمالي كم و از كوه هاي مهم اين منطقه كوه قره داغ درنزديكي روستاي چهار طاق به ارتفاع 3120 متر كه در جهت شمالي و جنوبي كشيده شده است. در واقع كوه هاي شرقي مقسم المياه برخي از شاخه هاي قزل اوزن و زرين رود مي باشد.

باستان شناسي زندان سليمان

پيرامون دهانه مخروطي شكل كوه زندان جايگاه معبد مقدسي مربوط به هزاره اول ق.م مي باشد. بقاياي اثار معماري پيرامون دهانه زندان باتوجه به اشياء تاريخي بدست آمده متعلق به قلمرو حكومت مانايي ها مي باشد كه از 830 تا 660 قبل از ميلادي در اين منطقه از ايران فرمانروايي داشته اند. به نظر مي رسد كه جايگاه مقدس فقط تا زماني رونق داشته كه درياچه كوه زندان آب داشته است و پس از خشك شدن آب آن اين جايگاه بعنوان معبد متروكه مي گردد و تا مدتي بعد از اين واقعه از برخي واحدهاي معماري آن بصورت قلعه نگهباني استفاده مي شود. خشك شدن آب گودال ميان تهي نيز به طور ناگهان نبوده بلكه سطح آب در زمان طولاني و به آرامي كم شده است و دليل آن هم سخت تر بودن رسوبات لايه هاي زيرين است كه رسوبات فشرده تر شده اند. و مدخل خروجي چشمه جوشان به تدريج كوچك شده است.

تخت بلقيس

كوه بلقيس با دو قله نزديك بهم و 3200 متر ارتفاع در 5/7 كيلومتري شمال شرقي تخت سليمان واقع شده است. بر فراز بلندترين قسمت اين كوه بقاياي استحكاماتي با مشخصات كلي مندرج در اين گزارش مربوط به دوره ساساني وجود دارد كه بلحاظ موقعيت مكاني و زماني، ارتباط آن با مجموعه آثار تخت سليمان، پيوند معماري و تاريخي بسيار نزديكي با مجموعه ياد شده ايجاد كرده و در واقع از جمله آثار پيوست به اين مكان تلقي مي گردد.

ويرانه هاي تخت بلقيس در سال 1959 بوسيله " فون دراوستن " بصورت علمي و دقيق مورد بازديد قرار گرفته و در سال هاي 1966 و 1969 ميلادي به وسيله " ديتريش هوف " بررسي و مستند سازي اوليه گرديد.

حصار استحكامات دژ بلقيس، فضايي در حدود 50*60 متر را در برمي گيرد. با توجه به نقشه مقدماتي تهيه شده اين حصار داراي 9 برج است كه احتمالا" 4 برج ديگر نيز بايد وجود داشته باشد كه در حال حاضر بعلت عدم انجام كاوش علمي مشخصات دقيق آنها معلوم نيستند. دروازه هاي اين اثر مي توانند در سمت جنوب شرقي يا نزديك زاويه جنوبي واقع شده باشند. در درون حصار، تالاري تقريبا" مربع شكل و ايواني در جلوي آن وجود دارد. در جلوي بنا يك تراس چند طبقه قرار دارد كه اتاقهاي پناهگاه مانند طويلي را با سقف گنبدي در خود جاي داده است. نوع معماري بنا و آجرهايي كه در ابعاد آجرهاي ساساني هستند همچنين قطعات سنگ ماسه اي زرد رنگ و علائم حجاري سنگتراشان ساساني، تاريخگذاري بنا را به اين دوره محتمل مي سازد. اين استحكامات در طرح كلي خود با ايوان، تالار و رواق پيرامون، نه تنها مي تواند معرف كاخ سازي ايراني باشد، بلكه به عنوان تاسيسات يك آتشكده نيز محسوب مي شود، از نظر طرح معماري و هندسي، جهت دادن استحكامات به سمت مجموعه باستاني تخت سليمان، هر دو بنا را طوري در ارتباط نزديك با هم قرار مي دهد كه تعبير استحكامات به عنوان يك آتشكده ساساني بسيار محتمل است. بهر صورت صرفنظر از جنبه تاريخي و معماري، بلحاظ باور و اعتقادات عامه ارتباطي اساطيري بين آثار تخت سليمان و دژ بلقيس نزد مردم نيز مطرح مي گردد، محل مذكور براي هر بازديدكننده از مجموعه تخت سليمان جذابيت خاصي دارد اما بعلت صعوبت راه دسترسي و سرد سيري منطقه، فقط در مواقع محدودي از سال امكان دسترسي به آن براي افرادي كه داراي تجهيزات لازم باشند مقدور است. مكان يادشده به علت اينكه بلندترين قله منطقه مي باشد داراي زمستانهاي طولاني و تابستاني دلپذير مي باشد چنانكه در ميان دو قله اين كوه، بر اثر آب برفها در اواخر بهار و اوايل تابستان، علاوه بر سرسبزي و وجود جويبارها، گلهاي رنگارنگ، درياچه اي فصلي نيز تشكيل مي شود كه بر جذابيت محل مي افزايد. راه دسترسي به اين مكان در حال حاضر از طريق راه ارتباطي تخت سليمان - دندي به زنجان در سه راهي معدن انگوران با جاده اي خاكي و فرعي كه فقط ماشين هاي شاسي بلند كمك دار قادر به عبور از آن هستند و تا نزديكي دامنه كوه مي توان به آن نزديك شد و بقيه مسافت را با حدود نيم ساعت پياده روي مي توان به آثار دژ رسيد